[hier méér over Spinoza’s biografie]
	1233	Paus Gregorius IX stelt de inquisitie in om ketters op te sporen en te veroordelen
	1290	Koning Edward I van Engeland verbant de joden uit het land.
	1391	Jacht op joden in Castilië en Aragón. Spaanse joden worden gedwongen katholiek te worden
	1478	Spaanse Inquisitie ingesteld
	1492	Granada wordt veroverd door de christenen (Reconquista) De joden worden voor de keus gesteld: bekeren tot katholicisme of vertrekken. Velen gaan naar Portugal.
	1497	Koning Manuel I van Portugal beveelt dat alle joden zich tot het katholicisme moeten bekeren.
	1565	Opstand van de Geuzen
	1568	Begin onafhankelijkheidsoorlog in de Spaanse Nederlanden [de 80-jarige oorlog]
	1579	Op 23 januari 1579 werd de Unie van Utrecht gesloten: de instelling van de Verenigde Provincies Met deze Unie wilden de opstandige gewesten hun samenwerking versterken. Holland, Zeeland, Gelre, Utrecht en de Groningse Ommelanden spraken af om elkaar bij te staan in hun verdediging tegen de Spaanse koning Filips II. Verder werd afgesproken dat er een gemeenschappelijk leger kwam, een uniform belastingstelsel werd ingevoerd en dat er één gemeenschappelijk buitenlands beleid kwam. Tevens werden er afspraken gemaakt over godsdienstvrijheid. De onderlinge samenwerking mocht echter geen afbreuk doen aan de autonomie van steden en gewesten. Later sloten zich nog meer gebieden bij de Unie aan, waaronder een aantal Brabantse en Vlaamse steden. De Unie van Utrecht wordt gezien als een belangrijke stap richting de totstandkoming van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in 1581. Calvinisme staatsgodsdienst, andere geloven worden getolereerd
Komst van eerste joden/Sefardiem in Amsterdam. In de Nederlanden mochten zij hun joodse religie in bescheiden openheid belijden.	1593
	1596	Geboorte René Descartes (sterft 1650)
	1602	Stichting van de De Vereenigde Oost-Indische Compagnie [VOC]
	1609	Begin van het twaalf jarig bestand in de strijd tussen de Zeven Provinciën en Spanje.
Erkenning joodse gemeente door de stad Amsterdam onder voorbehoud van niet openlijke godsdienstbeoefening	1615
Uriel da Costa verwerpt in 11 stellingen het rabbijnse jodendom	1616	Overlijden Shakespeare
Tot 1618 had de joodse gemeenschap in Amsterdam al drie synagogen gebouwd.	1618	Begin van de Dertig-jarige oorlog
De raad van Amsterdam kent de joden het recht toe hun godsdienst te belijden, maar beperkt hun economische en politieke rechten en eist dat ze zich houden aan de joodse wet.	1619	Synode van Dordrecht veroordeelt het armenianisme Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619) op 13 mei 1619 onthoofd. In 1586 landsadvocaat van het machtige gewest Holland geworden, kreeg hij steeds meer een leidende rol en vormde samen met Maurits een sterk team. Van Oldenbarnevelt was de politiek leider, Maurits voerde het militaire gezag. Vanaf 1609 verliep de samenwerking echter minder soepel. Van Oldenbarnevelt was voorstander van de wapenstilstand met Spanje en van een grotere zelfstandigheid van de gewesten. De spanningen liepen zo hoog op dat Maurits in 1618 Van Oldenbarnevelt liet arresteren. Hij werd ter dood veroordeeld.
Vermoedelijke datum van aankomst ouders van Spinoza in Amsterdam [?]	1622
	1623	Geboorte Blaise Pascal (overlijdt 1662)
Excommunicatie van Uriel da Costa wegens ketterse opvattingen over de joodse wet	1624
	1625	Dood stadhouder Maurits van Nassau, opgevolgd door Frederik Hendrik Hugo de Groot (Grotius) (1583-1645) publiceert in ballingschap De jure belli et pacis.
	1626	Geboorte Jan Steen in Leiden (sterft 1679). Stichting van Nieuw Amsterdam
	1627	Geboorte Robert Boyle (sterft 1691)
	1628	William Harvey ontdekt de bloedsomloop. Descartes voltooit Regulae ad directionem ingenii Verovering van de Spaanse zilvervloot In de baai van Matanzas op Cuba door admiraal Piet Heyn, in dienst van de West-Indische Compagnie (na eerdere mislukte poging in 1626)
	1629	Descartes wijkt uit naar Holland – naar Amsterdam; geboorte Christian Huygens in Den Haag (sterft 1695)
Geboorte van Baruch de Spinoza, (24 November) in Amsterdam, zoon van Michael de Spinoza en diens tweede vrouw Hannah Deborah Zijn roepnaam is Bento, de Portugese vertaling van zijn officiële Hebreeuwse naam Baruch: ‘de gezegende’.	1632	Geboorte Anton van Leeuwenhoeck in Delft (sterft 1723) Geboorte Jan Vermeer in Delft (sterft 1675) Geboorte John Locke in Wrington, Somerset (sterft 1704) Koningin Christina (geboren 1626) komt op de troon in Zweden (vijf regenten regeren in haar plaats)
Uriel da Costa weer toegelaten, maar daarna wéér geëxcommuniceerd door de Amsterdamse joodse gemeente	1633	Veroordeling Galileo Galilei in Rome
	1634	Alliantie de Verenigde Provinciën met Frankrijk tegen Spanje Gassendi publiceert Apologia de Epicurus
	1637	Publicatie van de ‘Statenbijbel’ Descartes publiceert Discours de la Méthode
Baruchs moeder Hannah Deborah sterft (5 nov.) Spinoza zal die maand zes jaar worden.	1638
De joodse gemeenschap, tot dan in drie gemeenten rond de drie synagogen verdeeld (Beth Ya’acov, Neve Shalom en Beth Israel) verzoent zich in 1639 en vormt één nieuwe synagoge: Talmoed Torah. De opleidingsafdeling ervan is Ets Haim. Rabbijn Saul Levi Morteira wordt opperrabbijn. Manasseh ben Israel aangesteld in de Amsterdamse synagoge De jonge Spinoza gaat naar school Ets Haim (Boom des levens; bij de Talmoed Tora aan de Houtgracht)	1639	Admiraal Tromp vernietigt de Spaanse vloot
Uriel da Costa, opnieuw toegelaten maar ritueel vernederd, pleegt zelfmoord	1640	Dood Rubens in Antwerpen (geboren 1577)
Op 28 april trouwt vader Michael de Spinoza met Esther Fernand	1641	Descartes publiceert Meditationes de prima philosophia.
	1642	Uitbreken Engelse burgeroorlog Hobbes publiceert De cive Overlijden Galileo (geboren 1564). Geboorte Isaac Newton (sterft 1727). Rembrandt schildert de Nachtwacht
	1644	Descartes publiceert Principia philosophiae Koningin Christina begint haar daadwerkelijke regering in Zweden. Geboorte Antonio Stradivari in Cremona (sterft 1737)
	1646	Geboorte Gottfried Wilhelm von Leibniz in Leipzig (sterft 1716)
	1648	Verdrag van Westfalen maakt einde aan Dertigjarige Oorlog De Zeven Provinciën tekenen apart verdrag waarbij de onafhankelijkheid wordt erkend: Vrede van Münster
	1648	Descartes voltooit Les Passions de l’âme Karel I van Engeland onthoofd
Omstreeks deze tijd komt Spinoza in de zaak van zijn vader te werken (hij volgt in ieder geval niet de opleiding tot rabijn). Vanaf deze tijd waarschijnlijk raakt Spinoza bevriend met vrijdenkende christelijke kooplieden.	1649	Descartes vertrekt naar Zweden om koningin Christina in wijsbegeerte te onderrichten
Rond deze tijd (mogelijk pas later) studeert Spinoza Latijn, filosofie en natuurwetenschappen bij dr. Franciscus van den Enden (1602-1674). Deze uit Antwerpen afkomstige ex-Jezuïet en erudiete libertijn, had een Latijnse school aan de Singel in Amsterdam, waar de kinderen van gegoede burgers en regenten zich op de illustre school of universiteit voorbereidden. [hier méér over Van den Enden]	1650	Descartes sterft in Zweden Mislukte machtsgreep en dood van stadhouder Willem II, hertog van Nassau, prins van Oranje 1650 – 1672 Eerste Stadhouderloze Tijdperk; hoogste macht berust bij de raadpensionaris van Holland
Spinoza leest om deze tijd waarschijnlijk voor het eerst de filosofische werken van Descartes	1651	Hobbes publiceert Leviathan. Cromwell voert de Navigation Act in. Deze wet, Akte van Navigatie, bepaalde dat de scheepvaart van en naar Engeland alleen door Engelse schepen mocht worden verricht of door schepen uit het exporterende land zelf. De maatregel was bedoeld tegen de machtige Nederlandse koopvaardijschepen. De ontstane spanningen liepen uit op de Eerste Engels-Nederlandse Zeeoorlog (1652-1654).
	1652	De Hollanders vestigen kolonie op Kaap de Goede Hoop In opdracht van de VOC stichtte Jan van Riebeeck (1619-1677) in 1652 de eerste Europese kolonie in Zuid-Afrika. Aan de voet van de Tafelberg bouwde hij Fort Kaap de Goede Hoop. De nederzetting werd gesticht als ankerplaats voor de schepen die naar Azië voeren. Hier konden de bemanningsleden vers proviand aan boord halen en konden er reparaties worden uitgevoerd.
Esther de Spinoza, Baruchs stiefmoeder, sterft op 24 oktober	1653	Jan de Witt aangesteld als Raadspensionaris van Holland Pascal heeft contact met de Jansenisten van Port Royal
Overlijden van Michael de Spinoza, de vader van Baruch de Spinoza, op 28 maart Met zijn broer zet Spinoza het bedrijf van zijn vader voort onder de naam "Bento y Gabriël Despinoza”.	1654	Verdrag van Westminster maakt einde aan Engels-Nederlandse oorlog Velasquez schildert Las Meninas
Spinoza wordt in de synagoge beschuldigd van ketterij.	1655
Op 27 juli wordt de banvloek (herem/cherem) over Spinoza uitgesproken door de synagoge van Amsterdam. Hij is dan 23 jaar. Door de ban is het alle joden – inclusief zijn familie en zakenrelaties – verboden enig contact met hem te hebben. Hiermee komt een eind aan zijn koopmanscarrière. Spinoza voert vanaf deze tijd de Latijnse vertaling van gezegende (Bento/Baruch) als voornaam: Benedictus. Mogelijk (waarschijnlijk volgens Israel) volgt Spinoza van juli 1656 tot zomer 1658 colleges aan de universiteit van Leiden. Daar zal hij dan zijn vrienden Lodewijk Meyer en Adriaen Koerbagh ontmoet hebben.	1656	De Staten van Holland verbieden bij wet het verspreiden en onderwijzen van de filosofie van Descartes Pascal publiceert Lettres provinciales (tegen de jezuïten).
Periode waarin Spinoza eerst de Tractatus de intellectus emendatione - de Verhandeling over de verbetering van het verstand - schrijft… … en vervolgens de Korte verhandeling van God, de mensch en des zelfs welstand dat rond 1660 onder z’n vrienden circuleerde.	1657	Joden erkend als burgers van de Republiek der verenigde Provinciën
	1658	Dood van Cromwell
	1659	Christiaan Huygens ontdekt de ringen van Saturnus
Amsterdamse overheid verklaart, op verzoek van de synagoge: Spinoza is ‘een gevaar voor de vroomheid en de zedelijkheid’	1660	Restauratie van de monarchie (Stuarts) in Engeland met aantreden van Karel II Dood Velasquez (geboren 1599).
Spinoza vertrekt uit Amsterdam en verhuist naar Rijnsburg; woont er in het huis van chirurg Herman Homan; volgt waarschijnlijk colleges in Leiden; begint met schrijven aan de Ethica; ontmoet Henry Oldenburg, secretaris van de Royal Society van Londen Spinoza’s vrienden (Pieter Balling, Jarig Jelles, Adriaan Koerbagh, Johannes Koerbagh, Jan Rieuwertsz (de uitgever van Spinoza's geschriften), Simon Joosten de Vries, Johannes Bouwmeester en Lodewijk Meyer) blijven in leeskringen de toegestuurde teksten lezen en becommentariëren.	1661	Vermoedelijke datum van Vermeer’s Straatje in Delft and Gezicht op Delft. Inauguratie van de absolute monarchie van Lodewijk XIV van Frankrijk. Huygens vindt de manometer uit (voor het bepalen van de elastische kracht van gas). Robert Boyle publiceert The Skeptical Chymist.
In Rijnsburg, [in het huis dat nu als Spinoza-museum is ingericht] slijpt Spinoza lenzen voor microscopen en telescopen. Hij begint aan zijn grote werk Ethica ordine geometrico demonstrata (Ethiek, op meetkundige wijze uiteengezet). Dit werk zal hij in 1675 voltooien, maar het verschijnt pas na zijn dood in 1677.	1662	Royal Society start De Atlas Major van Joan Blaeu verschijnt Dood Pascal (geboren 1623).
Spinoza verhuist in het voorjaar naar Voorburg; woont in het huis van de schilder Daniel Tydemann aan de Kerkstraat Spinoza publiceert bij Jan Riewerts Renati Des Cartes Principiorum Philosophiae samen met Cogitata Metaphysica. Hierin behandelt hij niet expliciet zijn eigen opvattingen, maar geeft hij de Principia philosophiae van Descartes weer, alsmede enkele andere algemene filosofische ideeën.	1663	Nieuw Amsterdam wordt ingenomen door de Engelsen en omgedoopt in New York.
Spinoza begint in het najaar aan de Tractatus theologico-politicus, de theologisch-politieke verhandeling	1665	Begin van de tweede Engels-Nederlandse zeeoorlog (tot 1667) Newton ontdekt de zwaartekract
	1666	Newton’s annus mirabilis (algemene gravitatieleer, differentiaal calculus, de baan van de maan). Leibniz verdedigt dissertatie, Nova methodus discendique juris; en voltooit De arte combinatorial In Amsterdam verschijnt anoniem Philosophia S. Scripturae interpres, een boek dat veel ophef maakt. Het blijft geheim dat Spinoza´s vriend Lodewijk Meyer (1629-1681) de auteur is. Lodewijk XIV valt de Spaanse Nederlanden binnen Dood van Frans Hals in Haarlem (geboren 1580 in Antwerpen)
	1667	Admiraal Michiel de Ruyter zeilt de Theemsmond binnen, doorbreekt de ketting en vernietigt de Engelse vloot De Vrede van Breda (31 juli 1667) betekende een einde van de Tweede Engels- Nederlandse Oorlog (1665-1667). Aan Engeland werd officieel Nieuw-Nederland overgedragen, het huidige New York. In ruil daarvoor mocht de Republiek Suriname behouden. Eeuwig Edict (nooit meer een stadhouder)
Adriaen Koerbagh (1632-1669), vriend en discipel van Spinoza, probeert “Een Ligt schijnende in duystere Plaatsen” uit te brengen. Hij wordt door zijn drukker verraden, veroordeeld en wegens godslastering naar het Rasphuis gestuurd…	1668	Leeuwenhoeck levert de eerste beschrijving van rode bloedlichaampjes Geboorte Giovanni Battista Vico (sterft 1744) De Triple Alliantie (Engeland, de Republiek der Verenigde Provinciën en Zweden) stopt de Franse verovering van de Spaanse Nederlanden Ondertekening van de vrede
…waar hij, Adriaen Koerbagh, binnen een paar maanden sterft. [Hier méér] Eind 1669 of begin 1670 verhuist Spinoza naar Den Haag; huurt aan de Stille Veerkade bij de weduwe van advocaat Willem van der Werve	1669	Overlijden Rembrandt in Amsterdam (geboren Leiden, 1606) Pascal’s Pensées worden posthuum uitgegeven
Spinoza publiceert anoniem zijn Tractatus Theologico-Politicus	1670
In mei verhuist Spinoza naar de Paviljoensgracht; huurt bij decoratieschilder Henderyck van der Spyck (Hendrik van der Spijck) en z’n gezin. Leibniz zendt Spinoza zijn Notita opticae promoteae; Spinoza zendt Leibniz zijn Tractatus theologico-politicus.	1671	Clara Marie van den Enden trouwt met Dr. Kerckrinck, een Amsterdamse arts en leerling van Spinoza
Spinoza wil zijn woede uiten over de moord op de De Witten met een tekst “ultimi barbarorum” (Toppunt van barbarij), maar wordt tegengehouden door zijn huisbaas.	1672	Rampjaar. In maart verklaren Engeland, Frankrijk en de bisdommen Munster en Keulen de Republiek de oorlog. Lodewijk XIV valt de Verenigde Provinciën binnen De Hollanders steken de dijken van de Hollandse waterlinie door en houden de Franse troepen op een dag afstand van Amsterdam Het bewind van de Staatsgezinden valt en Willem III van Oranje wordt tot Kapitein Generaal van de Verenigde Provinciën benoemd. Op 20 augustus worden Johan de Witt en zijn broer door een volksmeute vermoord; zij werden verantwoordelijk gehouden voor de invasie.
Spinoza ontvangt namens keurvorst Karl Ludwig van Rijnpalts de uitnodiging om hoogleraar in de filosofie in Heidelberg te worden. Hij ziet van het aanbod af. Datzelfde jaar reist hij op uitnodiging van de Prins de Condé naar Utrecht dat toen bezet was door de Fransen.	1673	De Fransen worden uit het Hollandse gebied verdreven, maar niet dan nadat ze veel verwoestingen in het land hebben aangericht.
Het Hof van Holland verbiedt op 19 juli de Tractatus theologico-politicus (1670) als zijnde godslasterlijk en zielverdervend, hetgeen bij Placaet wordt bekend gemaakt. Tevens worden verboden: Thomas Hobbes's Leviathan (1651) en Lodewijk Meyer's Philosophia Sacra Scriptura interpres (1666).	1674	Vrede met Engeland Op 20 september wordt Franciscus van den Enden vlakbij Parijs gevangengenomen op beschuldiging van samenzwering tegen Lodewijk XIV. Op 24 november van datzelfde jaar werd hij geëxecuteerd, niet door onthoofding, maar door ophanging.
Spinoza voltooit de Ethica, reist af naar Amsterdam om het boek te laten drukken, maar het/hij is al zo berucht, dat publicatie zeker vijandige reacties zou geven, zodat hij van publicatie afziet. Hij begint te schrijven aan zijn Tractatus Politicus. De Amsterdamse joden voltooien de grote Portugese synagoge (Esnoga), de grootste van Europa	1675	Dood van Vermeer (geboren 1632) Geboorte Antonio Vivaldi (sterft 1741)
Leibniz bezoekt Spinoza in Den Haag	1676
Op 21 februari overlijdt Spinoza (geboren 1632) aan tuberculose. Op 25 februari wordt hij begraven in de Nieuwe Kerk. Spinoza’s lessenaar, met daarin zijn manuscripten (voltooide en onvoltooide), wordt bezorgd bij uitgever Jan Riewertsz. In november publiceren Spinoza’s vrienden in Amsterdam de Opera Posthuma (Ethica, Tractatus politicus, Tractatus de intellectus emendatione, Epistolae, Compendium Grammatices Linguae Hebrae).	1677	Anthonie van Leeuwenhoek (1632-1723) ontdekt de spermatozoa Willem III van Oranje trouwt met Prinses Mary, dochter van de Hertog van York.
De Nederlandse vertaling van Spinoza’s posthume werken verschijnt: De Nagelate Schriften van B.d.S. Bij plakkaat van 25 juni worden door de Staten van Holland en Friesland Spinoza’s posthuum gepubliceerde werken verboden als zijnde ‘prophaen, Atheistisch ende blasphemant’ (ontheiligend, goddeloos en godslasterlijk).	1678	Vrede met Frankrijk
	1683	John Locke vestigt zich in Amsterdam
	1679	Dood van Hobbes (geboren 1588)
	1688	Willem III en Mary Stuart worden koning en koningin van Engeland
	1689	Locke publiceert zijn Letter on Tolerance, pleidooi voor godsdienstvrijheid
	1702	Willem III overlijdt 1702-1704 Tweede Stadhouderloze Tijdperk
Beluister hier de Argentijnse dichter Jorge Luis Borges die zijn gedicht ‘Spinoza’ leest.		Een interessante tijdtafel en in een kaart waarop gegevens over waar Rembrandt en Spinoza woonden kunnen worden opgelicht, wordt geboden door deze site uit 2005

Onder meer gebruik gemaakt van Spinoza, Lebensbeschreibungen und Dokumente (1998), *A Spinoza Chronology* van Ron Bombardi; de Canon van Naderland; de Rijkscanon van de geschiedenis van het Rijksmuseum en de cursus Benedictus de Spinoza (1632-1677) door prof. dr. P.M.L. Steenbakkers, bewerkt door drs. H. Simissen voor de cursus bij de Open Universiteit.
[laatst gewijzigd: 9 november 2009]