Spinoza, a
man for whom reason itself was a kind of salvation
Vergelijkbare
typering[S1]
Deze quote van Hilary Putnam vraagt enige toelichting.
Hij komt uit zijn recensie [A Philosophical Puzzle: Who Was This
Guy Spinoza?] in de New York Observer van 17 december 2006 van het boek
van Rebecca Goldstein: Betraying Spinoza.
Hoewel
Putnam geen aanhanger is van Spinoza, geeft hij hier wel een treffende
typering.
Dát
Hilary Putnam geen fan van Spinoza is, blijkt onder andere uit het interview
dat Erno Eskens & Jeroen van Putten voor het Filosofie Magazine met Hilary
Putnam hadden toen deze in de zomer van 2001 aan de Afdeling Wijsbegeerte van
de Universiteit van Amsterdam de Spinozaleerstoel bezette. Grepen uit dit interview 'Er
is behoefte aan wijsheid, dat is wat anders dan expertise' in Filosofie
Magazine, 2001 nr 6
[…]
Hoewel hij de Spinozaleerstoel bekleedt, heeft Hilary
Putnam weinig op met de ideeën van de Nederlandse denker. Spinoza is dan ook
een realist, en behoort dus tot het kamp waar Putnam uit is gestapt. 'Spinoza
zag wetenschap als een rationele methode die als vanzelf tot waarheid zou
leiden', legt Putnam uit. Zelf gelooft hij daar niet meer in. Die afkeer van
'de methode' verklaart ook zijn aversie tegen het woord 'wetenschap' überhaupt.
Hij geeft de voorkeur aan de wat lossere, pragmatische term 'onderzoek'.
Onderzoekers beginnen aan een zoektocht, maar boeken geen strak georganiseerde
reis. 'We kunnen wel een aantal generalisaties maken, maar dat betekent niet dat
er een methode bestaat, een verzameling van regels, die we in ieder gebied
kunnen gebruiken. Zo'n verzameling van regels bestaat zelfs niet binnen de
natuurkunde.'
Putnam ziet nog een verschil tussen hem en Spinoza. Tijdens de rationalistische
Verlichting, waarvan Spinoza een van de wegbereiders was, zag men wetenschap
als een positieve, opbouwende bezigheid. Door de wetenschap kreeg men steeds
meer kennis, waarheden en zekerheden en daarmee steeds meer grip op de wereld.
'Stiekem koesteren we nog altijd die droom dat we de onzekerheden in het leven
kunnen elimineren door een wetenschappelijk bouwwerk op te trekken. Maar als
pragmatist moet ik zeggen: dat gaat je niet lukken', aldus Putnam.
Onderzoek, zoals Putnam dat ziet, is eerder afbrekend dan opbouwend. Een goede
onderzoeker probeert voortdurend zijn eigen ideeën te weerleggen. Putnam: 'De
kunst is om de vermeende zekerheden ter discussie te stellen en de wetenschap
zelf open te breken. Niets is immuun voor de mogelijkheid van correctie. Dat
betekent niet dat Putnam radicaal breekt met de traditie van de Verlichting.
'Ik zet de kritische zoektocht van rationalisten als Spinoza voort. Maar op een
radicale manier. Niet alleen de wereld moet je onderzoeken, maar ook de
methoden waarmee je dat doet.' Het komt er op aan voortdurend je methoden te
betwijfelen, door te proberen ze onderuit te halen. Putnam: 'Ik ben een
falsificationist. Niets is immuun voor de mogelijkheid van correctie. Ook de
wetenschap niet.'
[…]
Spinoza trok dat realisme tot in zijn uiterste
consequentie door. Net zoals Putnam was de zeventiende-eeuwse denker iemand die
de sprong maakte van filosoferen over wetenschappelijke theorievorming naar
uitspraken over de samenleving. Maar de manier waarop hij dat doet, heeft voor
Putnam alle kenmerken van een nachtmerrie. Spinoza dacht dat de expertise die
mogelijk was in de wetenschap, ook kan worden toegepast om tot definities van
het goede leven en deugdelijke politiek te komen. Spinoza ging zelfs zo ver om
regels te ontwerpen die zouden leiden tot de bevordering van het menselijk
geluk. Daar begint volgens Putnam een onacceptabele dictatuur van de
wetenschap. Waar Spinoza dacht dat je via wetenschap de samenleving kon
verbeteren, daar draait Putnam, een socialist, de zaken om: je kunt onderzoek slechts
verbeteren door de samenleving te verbeteren. 'Je moet de klassenverschillen
terugbrengen, want verschillen in macht en welzijn vertroebelen. Het komt erop
aan om onderzoek te democratiseren. Daarmee bedoel ik dat je de
machtsverschillen zo klein mogelijk maakt en dat je ervoor waakt dat
wetenschappers zelf een bevoorrechte klasse met te veel macht worden. Als je
wetenschappelijke experts de dienst laat uitmaken, iets wat Plato bijvoorbeeld
wilde, dan worden zij de bevoorrechte klasse. Als zij eenmaal de
verantwoordelijkheid hebben gekregen om beslissingen te nemen, dan worden zij
een nieuwe regerende klasse en dan begint het probleem weer van voor af aan.'
[Van
Filosofie
Magazine]
Pagina van Hilary
Putnam bij Harvard
Hierna verscheen van hem bij Harvard University Press
(November 30, 2005) Ethics without
Ontology
Hilary Putnam is a distinguished and prolific
American philosopher whose views and philosophical interests have changed many
times during a long career. His recent book "Ethics without Ontology"
(2004) is a compiliation of two series of lectures he gave during 2001. The
first part of the book consists of four lectures Putnam delivered at the
University of Perugia while the second part consists of the two Spinoza lectures Putnam gave while
serving as the Spinoza Visiting Professor of Philosophy at the University of
Amsterdam. Both series of lectures have as their theme a reshifting of the
concept of "objectivity" particularly as applied to ethics. In
attempting to explain the nature of objectivity, Putnam tries to decouple ethics
from ontology and metaphysics, a coupling which, he believes, has produced a
distortion in the attempt to understand ethics. This distortion results on one
hand from Platonism with its inflationary metaphysics and on the other hand
from the converse of Platonism in an eliminative or reductionist metaphysics.
Such eliminativism or reductionism, Putnam argues, leads to a broad skepticism,
including a skepticism about the objectivity of ethical judgments. Putnam's
major philosophical hero, in explaining how ethics can be objective without
being metaphysical is the American pragmatist John Dewey. Putnam finds Dewey's
ethics situational and particular in character, fallibilistic rather than
dogmatic, and inclined to see ethical judgments as provisional -- cast in terms
of better or worse -- rather than as absolutes.
The four initial lectures have largely a
brush-clearing goal as Putnam tries to separate the concept of objectivity from
Ontology. In the first lecture, Putnam sets forth his goal of divorcing ethical
understanding from a theory of being -- of "what there is." In
addition to Dewey, Putnam praises the thinking of Emanuel Levinas, Kant, and
Aristotle. The second and third lectures are the heart of Putnam's approach as
he argues that there are variant concepts of existence and of identity (using
as an example a type of formal logic known as "mereology") and that
different kinds of conceptual forms and of discourse can be regarded as
objective without commiting one to the existence of the subject under
discussion. In these lectures Putnam argues that we can speak reasonably in a
variety of different conceptual schemes and that, for some questions in
mathematics or logic, the question of "existence" does not arise in
assessing the truth of the claims. Putnam's claim is that statements can be
true and rational without being descriptive (about objects). In the final
lecture of the set, Putnam applies his analysis to ethical statements and
pronounces the death of Ontology in considering ethical questions.
In the Spinoza
lectures, Putnam has a more positive goal. He develops a concept of
philosophy as "reflective transcendence" which he understands as a
willingness to step back from received opinion, commonplaces, and religious
dogma and to think critically. Again, Putnam's conclusion is that
"reflective transcendence", which is rather a traditional way of
understanding the goal of the philosophical enterprise, does not require
ontology.
In his first lecture, Putnam traces three periods
of philosophical entlightenment, the first Plato's, the second the
seventeenth-century Enlightenment and the third an ongoing entlightenment
project began by the pragmatism of Dewey. He says interesting, if
hastily-developed things, about metaphysics, social philosophy, and ethics
under each of these three enlightment projects. In the second lecture, Putnam
attacks various post-modernist critics of the possibility of -- or even the
concept of --- philosophical enlightenment, including Foucault, Derrida, and
Richard Rorty.
Putnam's lectures are engagingly written and
display an enviable breadth of erudition and thought. As a result of their
format as lectures they move rather too quickly. They are suggestive, rather
than full philosophical treatments. In particular, I thought that Dewey's
pragmatism needed to be developed more fully to make it a convincing
alternative to Ontology. Putnam praises Dewey's pragmatism a good deal, but
does not give it a sufficient fleshing-out to permit even a warrantly assertible
conclusion of Putnam's claims on its behalf.
For all his criticism of Ontology, Putnam
practices philosophy in an ambitious manner. He decries overspecialization and
mere technical skill and seeks in "reflective transcendence" to
"regain the integrated vision which philosophy has always aspired to"
(p. 1). This is a challenging, thoughtful work.
Robin Friedman [Review
op Amazon.com]
Hilary Putnam hield in Rotterdam de Pierre Bayle-lezing
1995 over Het belang van niet-wetenschappelijke kennis (bij de Pierre Bayle Stichting
is de Nederlandse tekst te downloaden)
Dit is een pagina, behorend bij http://www.benedictusdespinoza.nl/